"عدم" نکته کلیدی فهم عرفان ابن عربی (کُل منظومه عرفان ابن عربی در نُه بند)

ابن عربی در فصوص الحکم می گوید:

و قد ذكرنا في الفتوحات أن الأثر لا يكون إلا للمعدوم لا للموجود، و إن كان للموجود فبحكم المعدوم: و هو علم غريب و مسألة نادرة.

یعنی اثر فقط برای معدوم است و نه موجود و اگر هم برای موجود است، به حکم معدوم است.

1. این حرف خیلی مهم است. برای همین تاکید می کند که در فتوحات مکیه ذکر شد. علمی غریب و مساله ای نادر است.
2. ابن عربی تنها ذات حق را می شناسد و او نیز اثر ندارد. جمله " لا موثر فی الوجود الا الله" دقیق نیست، زیرا غیر او نیست که در آن اثر بگذارد.
3. وجود نیز در ادبیات ابن عربی ناظر به عالم کون است، مگر خلاف آن بیاید.
4. او همه چیز را پُر کرده است، پس اگر سخن از اثر می رود تنها می تواند به معدوم استناد یابد. یعنی ریشه اثر عدمی است و نه وجودی.
5. عدم در ادبیات ابن عربی ناظر به حقایق ما و اعیان ثابته است. یعنی از حقایق عدمی ماست که این تعینات وجودی (=کونی) موجود یعنی یافت می شوند.
6. ریشه، اصل، بنیاد و وطنِ وجود، عدم است.
7. ذات الهی نه بنیاد، نه اصل و نه حقیقت عوالم غیب و شهادت است.
8. هر چه هست اوست (از ضیق عبارت وجود را به او استناد دادیم.) و هر اعتباری و نسبتی جز او ریشه در عدم دارد.
9. هر که اینها را فهمید عرفان ابن عربی را فهمید و الّا فلا.

هستی ابن عربی...